به یاد دارم در دوران کودکی پیش از اینکه حتی به مدرسه رفته باشم، در املاک کشاورزی پدربزرگ روانشادم در روستای "جان جان" که بخشی از آن به کشت یونجه در آمده بود، با دیگر همسالانم کفشدوزک ها را می گرفتیم و توی ظرفی می گذاشتیم و بعدا از دیدن آن همه موجود زیبای زرد و سرخ نارنجی در یک جا  ذوق می کردیم. یادم می آید که  به این حشرات مال خالووان یا مل خه له وان می گفتند که اولی به معنی خانه ی دایی ها و دیگری به معنی حشره ی خلبان است و البته بعدها دانستم که در کوردی سورانی شمامه و خالخال نامیده می شود که به معنای شمامه (دست انبو) خالخالی است . باری، امروز در حال خواندن نوشته ای در مورد آیین زردشت بودم که به واژه اشوان برخوردم. در توضیح آمده بود که اشه به معنای درستی و راستی و اشوان به معنای انسان دارای اشه است. با شکافتن واژه از هم پیدا آمد که پسوند وان به معنای دارا و صاحب  است و با جست و جویی هم در فرهنگ دهخدا کردم دانسته شد که این استتنتاج صحیح است و یکی از معانی پسوند وان دارا و صاحب است. حال من  این طور استنباط می کنم  که واژه ی صحیح برای کفشدوزک در کوردی جنوبی باید مل خاله وان به معنی حشره ی صاحب خال باشد و نام این حشره به اشتباه ادا می شود و غلط مصطلح شده است. در این خاطره و پیشامد امروز  سه نکته در مورد پاسداری از واژگان زبان کوردی جنوبی به نظرم می آید:

  1. ضرورت توجه به زبان شناسی کوردی جنوبی  و پژوهش در ارتباط با دیگر زبان ها به ویژه زبان های باستانی
  2. ضرورت شناسایی نام های صحیح جانوران و گیاهان و اشیا  و نام های شهرها ، روستاها و مناطق مختلف و عوارض جغرفایایی به کوردی جنوبی
  3. ضرورت گسترش نوشتار صحیح کوردی و فرهنگ نویسی برای جلوگیری از تبدیل واژه ها به کلمات غریب و بی معنا در زبان عامیانه.

امید است با توجه بیشتر به زبانشناسی کوردی،  گنجینه ی ارزشمند این زبان از خطر سپرده شدن به فراموشی در امان بماند.

 

بیست و هفت شهریور هزار و چهارصد

وحید باقری